LEŚNICY POLSCY W WALCE O NIEPODLEGŁOŚĆ

Jan Kiausas

23/10/1905 – nieznana

IMIĘ:  Jan

 

NAZWISKO: Kiausas

 

IMIĘ OJCA: Konstanty

 

IMIĘ MATKI: Karolina

 

NAZWISKO RODOWE MATKI: Gajlusiewicz

 

DATA URODZENIA: 23/10/1905

 

MIEJSCE URODZENIA: Nowe Elminiki (pow.uciański, Litwa)

 

DATA ŚMIERCI: nieznana

 

MIEJSCE ŚMIERCI: USA

 

 

SŁUŻBA W LASACH PAŃSTWOWYCH:

Jan Kiausas (polska wymowa nazwiska – Kiauszas) urodził się w polskiej lub mieszanej rodzinie na Litwie. W latach 1912-1914 ojciec uczył Jana i jego rodzeństwo w języku polskim, później zadanie to podjęła nauczycielka Maria Zaniewska. Jan miał łatwość nauki języków, gdyż później już jako człowiek dorosły posługiwał się litewskim, polskim, rosyjskim, niemieckim i angielskim.

W latach 1920-1927 uczęszczał do Gimnazjum Klasycznego w Wilkomierzu, które ukończył z tzw. dużą maturą. Następnie dwa lata studiował w wyższej Szkole Leśnej w Olicie, po ukończeniu której przysługiwał tytuł zawodowy „leśnika”.

W 1929 roku wstąpił do litewskiej państwowej służby leśnej w charakterze leśniczego w Olicie. W 1936 awansował na stopień adiunkta leśnego. W 1938 podjął studia na Wydziale Leśnym, w oddziale ekonomicznym. Wojna skomplikowała plany edukacyjne, chociaż awansował na stanowisko nadleśniczego w miejscowościach Szawle i Telsze na Żmudzi, które utrzymał zarówno pod okupacją sowiecką, jak i później niemiecką do roku 1944, kiedy to z całą rodziną został wysiedlony do Nadleśnictwa Giełdoń na terenie Borów Tucholskich. Trafił do leśniczówki Spierwia.

Po zakończeniu wojny, w lipcu 1946 złożył podanie do Dyrekcji Lasów Państwowych Okręgu Bałtyckiego w Szczecinku o przyjecie do pracy na stanowisku podleśniczego. Został zatrudniony na okres próbny w Nadleśnictwie Sierzno, gdzie szybko awansował na leśniczego, a później nawet zastępował nadleśniczego. Leśne władze uznały jego kwalifikacje zawodowe uzyskane jeszcze przed wojną na Litwie. Obywatelstwo polskie Kiausas i jego bliscy otrzymali dopiero w 1948 roku

W roku 1949 trafił do Nadleśnictwa Złotów na stanowisko adiunkta i zaraz potem został p.o. nadleśniczego. W 1952 został kierownikiem Sekcji Planowania w Rejonie Lasów Państwowych Złotów, a w 1958, po uzyskaniu tytułu inżyniera leśnika – inspektorem obwodowym zarządu Lasów Państwowych w Szczecinku z siedzibą w Złotowie. W 1960 roku po uzyskaniu zgody na wyjazd całej rodziny do Stanów Zjednoczonych, Kiausas prawdopodobnie wkrótce wraz z żoną i czwórką dzieci zamieszkał w New Jersey, USA. Jego dalsze losy nie są znane.

REPRESJE (WIĘZIENIA/OBOZY/INNE):

SŁUŻBA WOJSKOWA LUB KONSPIRACYJNA:

POSIADANE ODZNACZENIA:

POZOSTAŁE INFORMACJE:

Po agresji Niemców i Rosji na Polskę we wrześniu 1939 roku, Litwa znalazła się w sowieckiej strefie wpływów. Otrzymała od Sowietów Wilno i pozory niezależności. Kiausas w tym czasie pełnił funkcję nadleśniczego w litewskich lasach państwowych. W czerwcu 1940 wojska sowieckie wkroczyły na Litwę i faktycznie rozpoczęła się okupacja kraju. Kiausas zachował stanowisko, jednak rokowania na przyszłość były bardzo niepewne. Dramatycznie zakończyły się starania o wyjazd do rodziny w USA. Zgodę od władz sowieckich otrzymała tylko Natalia, która posiadała obywatelstwo amerykańskie. Pewne szanse rysowały się też przed Kiasusaem, jednak nie było żadnej nadziei, aby władze zezwoliły na wyjazd dziecka, które według ich prawa było już wtedy stuprocentowym obywatelem Rosji sowieckiej. Kiausasowie pozostali na miejscu.

W czerwcu 1941 roku na Litwę wkroczyli Niemcy. Okupacja niemiecka dawała Litwinom stosunkowo duży zakres wolności i pewne nadzieje na jakąś formę własnej państwowości. Kiausas zachował stanowisko nadleśniczego w dyrekcji litewskich lasów państwowych. Gdy w 1944 zbliżał się do granic Litwy front wschodni, wielu urzędników państwowych otrzymało nakaz ewakuacji w kierunku zachodnim. Kiausasa wraz z rodziną przerzucono najpierw do Wrzeszcza w okolicach Gdańska, a zaraz potem na stanowisko pomocnika leśnego do Nadleśnictwa Giełdon pod Chojnicami. Tak trafił do Leśnictwa Spierwia. Nadleśniczym był w tym czasie niemiecki leśnik, który na froncie wschodnim stracił rękę, szanowany i ceniony przez Polaków.

Leśniczy Leśnictwa Spierwia Walenty Kamiński został aresztowany i uwięziony przez Niemców we wrześniu 1939 roku. Przebywał w ciężkich warunkach w więzieniu w Chojnicach. Cudem uniknął rozstrzelania w majątku Igły, nazywanego też chojnicką Doliną Śmierci. Niemcy, jesienią 1939 r., zamordowali tam ponad pięciuset Polaków. Leśniczy ze Spierwi, poddawany ciężkiej niewolniczej pracy, przetrzymywany w zimnych, wilgotnych celach chojnickiego więzienia zapadł na zdrowiu. Zwolniony w ciężkim stanie, wrócił do leśniczówki Spierwia, gdzie już nie doszedł do siebie, zmarł w marcu 1944 roku. Zostawił żonę i szóstkę dzieci.

Kiausas, zgodnie z obowiązującym prawem mógłby wziąć całą leśniczówkę dla siebie. Tak jednak nie zrobił – podzielił ją dla dwóch rodzin: Kamińskich i Kiausasów. Wraz z żoną Natalią zaopiekowali się polską rodziną, udzielając jej wszelkiej pomocy i wsparcia. To dzięki ich pomocy rodzina Kamińskich przetrwała czasy okupacji. Marta Kamińska, żona zmarłego leśniczego wspominała po wojnie, że mieszkanie z Kiausasami to był – mimo tragedii wojny – najjaśniejszy okres okupacji i pierwszych powojennych miesięcy życia jej rodziny.

Skany / fotografie:

1. Uroczystość rodzinna w rodzinie Kamińskich w Kielnie w 1958 roku. Pierwsza od lewej Natalia Kiausas z dwiema córeczkami, z prawej w okularach Jan Kiausas, przed nim Stanisław Kamiński z żoną Krystyną. Fot. archiwum rodzinne Stanisława Kamińskiego